รายงานพิเศษ : ช่างซอล้านนา อาชีพที่กำลังหายไปจากสังคม

  
    
ซอล้านนา เป็นสื่อพื้นบ้านที่อยู่คู่สังคมล้านนามาตั้งแต่อดีต จนถึงปัจจุบัน การขับซอจะนิยมทำกันในประเพณีงานบุญเช่น ทำบุญขึ้นบ้านใหม่ ปอยหลวง บวชพระ เป็นต้น ในวงซอจะมีช่างซอหรือผู้ขับร้องชายและหญิง ที่เรียกว่าคู่ถ้อง ตอบโต้กัน เนื้อเรื่องที่ดำเนินในการซอ อาจจะเป็นรูปแบบซักถาม หยอกล้อ เกี่ยวพาราสี หรืออาจจะเป็นเรื่องราวนิยาย วงซอจะมีเครื่องดนตรีประกอบ 3 ชนิดคือ ปี่แม่ ปี่กลางและปี่ก้อย มีท่วงทำนองหลากหลาย เช่น ทำนองพระลอ อื่อ ล่องน่าน เงี้ยวหรือเสเลเมา ทำนองพม่า ทำนองจะปุและทำนองตั้งเชียงใหม่
แม่ทิพย์วัลย์ จันทร์สวย ช่างซอที่คร่ำหวอดในวงการมาตั้งแต่อายุ 14 ปี เลือกที่จะดำเนินชีวิตสืบทอดลมหายใจของศิลปะพื้นบ้านแขนงนี้เล่าว่า สมัยก่อน อาชีพช่างซอเป็นอาชีพที่มีเกียรติ ด้วยสิ่งแวดล้อมในวิถีชนบทที่คลุกคลีกับศิลปะพื้นบ้านทั้งลิเก รำวง และซอ ทำให้เธอสนใจที่จะสืบทอด อาชีพช่างซอสามารถเลี้ยงปากเลี้ยงท้องเธอและครอบครัวมาจนทุกวันนี้ นับเป็นความภาคภูมิใจ จนกระทั่งเมื่อปี พ.ศ.2549 เธอได้รับรางวัลศิลปินล้านนาภาคเหนือสาขาสร้างสรรค์สังคมดีเด่นในผลงานซอหัวอกแม่
เพลงซอพื้นบ้านบางครั้งอาจจะมีเนื้อหาเกี่ยวกับอาชีพ การดำรงชีวิต หรือแม้แต่เรื่องราวความรัก หรือการซอในลักษณะสองแง่สามง่าม แล้วแต่ปฏิภาณไหวพริบของช่างซอที่สามารถหยิบยกเอาเหตุการณ์รอบตัวมานำเสนอผ่านการขับซอ
ท่วงทำนองของเพลงซอที่วัยรุ่นยุคใหม่อาจจะมองเมิน เนื่องจากรับวัฒนธรรมตะวันตกมาอย่างเต็มเปี่ยม ในโลกยุคสื่อสารไร้พรมแดน การฟังเพลงซอ อาจจะถูกมองว่าเป็นเรื่องล้าสมัย เป็นเรื่องที่น่าเป็นหนักใจไม่น้อยสำหรับผู้สืบทอด ที่มองเห็นการหายไปของวัฒนธรรมในยุคของตน
เด็กยุคใหม่ในสังคมปัจจุบัน อาจจะไม่รู้จักซอพื้นบ้าน ไม่ใช่เรื่องแปลก แต่เด็กในสังคมล้านนา หากปล่อยให้ซอพื้นบ้าน ที่บรรพบุรุษได้คิดค้นเพื่อแสดงถึงรากเหง้าทางวัฒนธรรมของล้านนาต้องหายไป เป็นสิ่งที่น่าขบคิดไม่ใช่น้อย
 
18 มีนาคม 2554 , 16:02 น. , อ่าน 1210  

 ข่าวโดย   ธนวันต์ – สุชญา สวท.เชียงใหม่