บทความเรื่อง : อนาคตการท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์ในแม่ฮ่องสอน กับจิตสำนึกการลดการเผา
เรียบเรียงโดย : อรรถเวทย์ สุนทรพานิชกิจ
หมอกสามฤดู กองมูเสียดฟ้า ป่าเขียวขจี ผู้คนดี ประเพณีงาม ลือนามถิ่นบัวตอง นี่เป็นคำขวัญของ จ.แม่ฮ่องสอน ซึ่งบ่งบอกถึงความสมบูรณ์ และงดงามของธรรมชาติ เป็นที่ต้องตาต้องใจของนักท่องเที่ยวทั่วโลก และนำมาซึ่งรายได้จากปริมาณนักท่องเที่ยวที่มากขึ้นทุกปี โดยส่วนใหญ่มีความต้องการมาสัมผัสสถานที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติ หรือการท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์ แต่การท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์จะเกิดขึ้นที่แม่ฮ่องสอนได้อีกนานแค่ไหน หากการเผาเศษวัชพืช และพื้นที่การเกษตร รวมทั้งการเผาทุกรูปแบบ ยังเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง
อนาคตการท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์ในแม่ฮ่องสอน กับจิตสำนึกการลดการเผา
หมอกสามฤดู กองมูเสียดฟ้า ป่าเขียวขจี ผู้คนดี ประเพณีงาม ลือนามถิ่นบัวตอง นี่เป็นคำขวัญของ จ.แม่ฮ่องสอน ซึ่งบ่งบอกถึงความสมบูรณ์ และงดงามของธรรมชาติ เป็นที่ต้องตาต้องใจของนักท่องเที่ยวทั่วโลก และนำมาซึ่งรายได้จากปริมาณนักท่องเที่ยวที่มากขึ้นทุกปี โดยส่วนใหญ่มีความต้องการมาสัมผัสสถานที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติ หรือการท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์ แต่การท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์จะเกิดขึ้นที่แม่ฮ่องสอนได้อีกนานแค่ไหน หากการเผาเศษวัชพืช และพื้นที่การเกษตร รวมทั้งการเผาทุกรูปแบบ ยังเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง
Ecotourism คือคำศัพท์ที่ใช้กันแพร่หลาย ในภาษาไทยจะใช้คำว่า "การท่องเที่ยว เชิงอนุรักษ์" โดยมีความประสงค์เพื่อสื่อความหมายให้กับชาวไทยทุกระดับเข้าใจว่า รูปแบบการท่องเที่ยว Ecotourism นับเป็นรูปแบบการจัดการการท่องเที่ยวอย่างมีคุณภาพเพื่ออนุรักษ์สิ่งแวดล้อม มีความรับผิดชอบในแหล่งธรรมชาติที่มีเอกลักษณ์เฉพาะ ถิ่น และแหล่งวัฒนธรรมที่เกี่ยวเนื่องกับระบบนิเวศ เพื่อมุ่งเน้นให้เกิดจิตสำนึกแห่งการรักษาระบบนิเวศอย่างยั่งยืน
องค์ประกอบที่สำคัญ ของการท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์ มี 4 ด้าน คือ
องค์ประกอบแรก ได้แก่ ด้านพื้นที่ เป็นการท่องเที่ยวในแหล่งท่องเที่ยวที่เกี่ยวเนื่องกับธรรมชาติที่มี เอกลักษณ์เฉพาะถิ่น รวมถึงแหล่งวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวเนื่องกับระบบนิเวศน์ ในพื้นที่นั้นๆ ดังนั้น องค์ประกอบด้านพื้นที่จึงเป็นการท่องเที่ยวที่มีพื้นฐานอยู่กับธรรมชาต
องค์ประกอบที่สอง คือ ด้านการจัดการ เป็นการท่องเที่ยวที่มีความรับผิดชอบ โดยไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสังคม มีการจัดการที่ยั่งยืนครอบคลุม ไปถึงการอนุรักษ์ทรัพยากร การจัดการสิ่งแวดล้อม การป้องกันและกำจัดมลพิษ และควบคุมการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างมีขอบเขต จึงเป็นการท่องเที่ยวที่มีการจัดการอย่างยั่งยืน เพื่อให้เกิดเป็นการท่องเที่ยวที่มีความรับผิดชอบ ที่ไม่มีผลกระทบ ต่อสิ่งแวดล้อมและสังคม
องค์ประกอบที่สาม คือ ด้านกิจกรรมและกระบวนการ เป็นการท่องเที่ยว ที่มีกระบวนการเรียนรู้ โดยมีการให้การศึกษาเกี่ยวกับสภาพแวดล้อมและระบบนิเวศน์ของแหล่งท่องเที่ยว เป็นการเพิ่มพูนความรู้ ประสบการณ์ ความประทับใจ เพื่อสร้างความตระหนักและปลูกจิตสำนึกที่ถูกต้องต่อนักท่องเที่ยว ประชาชน ท้องถิ่น และผู้ประกอบการที่เกี่ยวข้องจึงเป็นการท่องเที่ยวสิ่งแวดล้อมศึกษา
องค์ประกอบสุดท้าย ได้แก่ ด้านการมีส่วนร่วม เป็นการท่องเที่ยวที่มีการคำนึงถึงการมีส่วนร่วมของชุมชนและประชาชน ท้องถิ่น ที่มีส่วนร่วมในการคิด วางแผน ปฏิบัติตามแผน ได้รับประโยชน์ ติดตามตรวจสอบ ตลอดจนร่วมบำรุงรักษาทรัพยากรท่องเที่ยว อันจะก่อให้เกิดผลประโยชน์ในท้องถิ่น ทั้งกระจายรายได้
การยกระดับคุณภาพชีวิตและการได้รับผลตอบแทนเพื่อกลับมาบำรุงรักษาและจัดการแหล่งท่องเที่ยวด้วย และในที่สุดแล้วท้องถิ่นมีส่วนร่วมในการควบคุมการพัฒนาการท่องเที่ยว อย่างมีคุณภาพ ท้องถิ่นในที่นี้เริ่มต้นจากระดับรากหญ้าจนถึงการปกครองส่วนท้องถิ่น และอาจรวมไปถึงการมีส่วนร่วมของผู้ที่เกี่ยวข้อง จึงเป็นการท่องเที่ยวอย่างมีส่วนร่วมของชุมชน
อาจสรุปได้ว่า หากยังไม่สามารถลดการเผา ซึ่งก่อให้เกิดมลพิษมากมายในทุกปีได้ ก็อาจคาดการณ์ได้ไม่ยากว่า การท่องเที่ยวเชิงนิเวศน์ในแม่ฮ่องสอน ต้องถึงจุดสิ้นสุดอย่างแน่นอนและนั่นหมายถึงรายได้จำนวนมาหาศาลต้องหายไปด้วย